389 - سؤال : شخصي ملكي دارد كه مثلا پانصد تومان ارزش دارد واز منافع آن ، گذران خود وعيال خود مىكند ، ولكن اگر أو را بدل كند به سرمايه‌اى كه سيصد تومان ارزش داشته باشد باز گذران أو مىشود ، آيا زايد بر سيصد تومان ، خمس دارد يا نه ؟ جواب : اگر آن ملك به ميراث به أو رسيده ، يا كسى به أو بخشيده يا خريده است به پولى كه خمس متعلق به آن نبوده ، پس در آن ملك ، خمسي واجب نيست وآن را مستقل خود مىكند واز منافع آن ، معيشت مىكند . ضرور نيست تبديل آن به كمتر از آن ودر اين صورت اگر از منافع آن ، فاضل از مؤنه سال بماند ، خمس به آن فاضل منافع ، متعلق مىشود وهرگاه ملك را از پولى خريده كه خمس متعلق به آن بوده ، پس همان خمس آن پول كه نداده بود بر أو واجب است . بلى هرگاه در عرض سال كه در آن سال كسبى مىكرده به استيجار يا مضاربه وأمثال آن كه خود سرمايه ومستقلى نداشته وخواسته باشد كه سرمايه يا مستقلى از براي خود قرار بدهد جايز است در بين سال كه از جمله أرباح ومنافع كسب خود ملكي بخرد كه مستقل ومايه معيشت أو باشد . در اين صورت بايد ملاحظه كند كه اين مستقل وسرمايه كه قرار مىدهد زايد بر قدر احتياج أو در سرمايه معيشت نباشد . مثل اينكه صد تومان سرمايه ، مدار أو را مىگذراند ، يا ملكي كه صد تومان قيمت أو باشد مدار أو را مىگذراند ، كه در اين صورت جايز نيست ملك پانصد تومانى بخرد وخمس آن زيادتى بر مقدار سرمايه را ندهد ، بلكه خمس زايد بر قدر محتاج اليه در مستقل وسرمايه را بايد بدهد . 389 مكرر : سؤال : در ارث كه مورث ، خمس آن را داده باشد ونيز در صدقه وهبه آيا خمس هست يا نه ؟ جواب : در هيچ يك اينها خمس واجب نيست ، بلى در بعضي اقسام آنها مستحب است ، خصوصا در ميراثي كه گمانى به آن نداشته واز براي أو به هم رسيد . 390 - سؤال : در يتيم سيد ، فقر ، شرط است يا نه ؟ جواب : بلى اظهر ، اشتراط فقر است وبه يتيم غنى ، خمس نمىتوان داد .